على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

80

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

يق اتجه له راى اى سنح . اتحاد ( etteh d ) م . ع . يكى شدن . اتحاد ( etteh d ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - موافقت و يگانگى . و اتفاق و سازش . و همدمى و مؤآنست و رفاقت و دوستى و مودت . و دوستى با صداقت و خلوص . اتحاف ( eth f ) م . ع . تحفه فرستادن و هديه و ارمغان دادن . اتحال ( etteh l ) م . ع . استثناء كردن در سوگند . اتحام ( etteh m ) م . ع . سياه شدن . اتحم ( atham ) ص . ع . سياه . اتحمى ( athamiy ) و اتحمية ( athamiyat ) ا . ع . نوعى از چادرهاى يمن . اتخاخ ( etx x ) م . ع . اتخ العجين اتخاخا : ترش گردانيد آن خمير را . اتخاذ ( ettex z ) م . ع . اتخذه اتخاذا : گرفت آن را . اتخاذ ( ettex z ) ا . پ . ماخوذ از تازى - اختيار و انتخاب . و اخذ و گرفتگى . و پسنديدگى . و تصرف . اتخاف ( ettex f ) م . ع . اتخف رجله اتخافا : لغزيد پاى او . اتخام ( etx m ) م . ع . تخمه پيدا كردن طعام . و تخمه شدن . اتخام ( ettex m ) م . ع . تخمه زده گرديدن از طعام . اتداء ( etted ' ) م . ع . ديه گرفتن . اتداع ( etted ' ) م . ع . آرميدن و تن آسائى گزيدن . و قرار گرفتن . اتدان ( etted n ) م . ع . خيسانيده شدن . و تر نهاده شدن . اتذاء ( ettez ' ) م . ع . عيب و سرزنش پذيرفتن . اتر ( eter ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - باصطلاح علماى طبيعى مادهء نافذ و هواى بسيط و خالص و سبكى كه در طبقات فوقانى آتمسفر موجود است و ايدون گمان كرده‌اند كه اين ماده پر نموده است فضائى را كه در آن اجسام آسمانى متحرك و در گردش‌اند : در اصطلاح كيميا اتر بر دو قسم تركيب اطلاق مىگردد : يك قسم عبارتست از تركيب اتيل با اجسام چندى از قبيل كلور و برم و يد و جز آن اتر ساده ناميده مىشود و قسم ديگر كه عبارت از تركيب الكل با اسيد اكسيژن دارى بود اتر مركب . پس اتر كلوريدريك عبارتست از اتر ساده و اتر استيك اتر مركب . پيشينيان از فيلسوفها مانند فيساغورث عالم را جاندار و با شعور تصور كرده اتر را جان اين چرخ بزرگ مىدانند و مىگويند هر يك از جانها از اين جان گرفته شده‌اند . بارى اترى كه در عمل بيهوش كردن و در عكاسى استعمال مىشود عبارتست از اتر گوگردى كه اتر سولفوريك نيز ناميده مىشود . مر . اثير . اتراء ( etr ' ) م . ع . كارهاى متواترى كردن كه در ميان هر دو كار مهلت بود . اتراب ( atr b ) . ع ج ترب . اتراب ( etr b ) م . ع . كم مال شدن . و بسيار مال گرديدن . و مالك بنده‌اى شدن كه سه بار مملوك گرديده . و خاك برانداختن بر چيزى . الحديث : اتربو الكتاب فانه الجح للحاجة . اتراح ( atr h ) ع . ج ترح . اتراد ( etter d ) م . ع . اترد الخبز تريد ساخت نان را . اترار ( atr r ) ا . پ . زرشك . اترار ( etr r ) م . ع . اتره اترارا يعنى بريد آن را . و اتره القضاء : دور كرد آن را قضا . و اتره : دور انداخت آن را از جاى وى . و نيز اترار : چوب زدن كودك يق اتر الغلام الفلة بالمقلاء . اترار ( otr r ) ا خ . پ . نام شهرى در تركستان كه در قديم فارياب مىناميدند . اتراز ( etr z ) م . ع . اترز العجبن اترازا : سخت كرد خمير را . و نيز اتراز : سخت كردن دوندگى گوشت اسب را . و سخت تافتن رسن را . اتراس ( atr s ) ع . ج . ترس . اتراص ( etr s ) م . ع . اترصه اتراصا : محكم كرد آن را و راست گردانيد . اتراع ( etr ' ) م . ع . اترعه اتراعا : پر گردانيد آن را . اتراع ( etter ' ) م . ع . اترع اتراعا : پر گرديد . اتراف ( etr f ) م . ع . به نعمت پروردن . و اترف فلان : اصرار كردن فلان بر نافرمانى . و اترفته النعمة : بىراه گردانيد او را نعمت . اتراق ( otr q ) ا . پ . توقف مسافر در منزلگاه عرض راه و خفتن شب در آن - ضد كوچ . اتراك ( atr k ) ع . ج ترك . اتراك ( etter k ) م . ع . اتركه اتراكا : گذشت آن را . اتربة ( atrebat ) ع . ج تراب . اترب ( otrob ) ا خ . پ . نام پادشاهى . اترج ( otroj ) ا . پ . ترنج . اترج ( otrojj ) ا . ع . مأخوذ از اترج فارسى و به معناى آن . اترجة ( otrojjat ) ا . ع . واحد اترج يعنى يك ترنج . اترع ( atra ' ) ا . ع . سيلى كه وادى را پر كند . و ص . سير اترع : رفتار سخت . اترف ( atraf ) ص . ع . آنكه در ميانهء لب برين تندى دارد . اترنج ( otronj ) ا . ع . مأخوذ از ترنج